Sinir sistemi baş beyin, onurğa beyni (mərkəzi sinir sistemi) və bədənə yayılan periferik sinirlərdən ibarətdir. Bu sistem hərəkəti, hissiyyatı, nitqi, yaddaşı və müvazinəti idarə etdiyi üçün onun xəstəlikləri çox müxtəlif əlamətlərlə özünü göstərə bilər.
Aşağıdakı siyahı özünə diaqnoz qoymaq üçün deyil: eyni əlamət çox fərqli səbəblərdən yarana bilər. Məqsəd hansı hallarda həkimə getməyi, hansı hallarda isə dərhal təcili yardım çağırmağı bilməkdir.
Sinir sistemi xəstəliklərinin əsas əlamətləri
Hissiyyat pozğunluqları
- əl və ya ayaqlarda keyimə, uyuşma, «qarışqa gəzməsi» hissi;
- yandırıcı, sancan və ya elektrik cərəyanına bənzər ağrılar;
- ayaqlarda hissiyyatın zəifləməsi.
Keyimə bəzən sadəcə əlin və ya ayağın uzun müddət sıxılı qalmasından yaranır və bir neçə dəqiqəyə keçir. Lakin davamlı və ya təkrarlanan keyimə həkim müayinəsi tələb edir. Bu mövzunu ayrıca yazıda geniş izah etmişik: əl və ayaqlarda keyimə, uyuşma.
Hərəkət pozğunluqları
- əl-ayaqda güc zəifliyi;
- istər-istəməz titrəmə — tremor;
- hərəkətlərin yavaşlaması, ətrafların donuqluğu — bəzən Parkinson xəstəliyi ilə bağlı ola bilər;
- müvazinət və koordinasiya çətinliyi, yeriş pozğunluğu.
Baş ağrısı və başgicəllənmə
Baş ağrısının əksəriyyəti təhlükəli deyil, lakin tez-tez təkrarlanan, xarakteri dəyişən və ya digər əlamətlərlə birlikdə olan ağrı həkimə göstərilməlidir. Miqren haqqında ayrıca səhifəmiz, təhlükəli əlamətlər üçün isə bu yazımız var.
Şüur və qıcolma epizodları
- bədənin qəfil gərilməsi və ya boşalması, yıxılma;
- ritmik səyrimə, çırpınma hərəkətləri;
- qısa müddətli «donub qalma», ətrafdakıları eşitməmə;
- qəribə qoxu hissi və ya bədənin bir hissəsində qəfil keyimə epizodları.
Bu əlamətlər epilepsiya ilə bağlı ola bilər; dəqiqləşdirmək üçün həkim çox vaxt EEQ təyin edir.
NHS-ə görə, tutma zamanı sidiyin istər-istəməz ifrazı və ya insanın özü bilmədən qəribə hərəkətlər etməsi də (məsələn, əllə nəyisə eşələmək) qıcolmanın əlaməti ola bilər. Tutmanı görən yaxınlarınızın onu təsvir etməsi və ya mümkünsə qısa video çəkməsi həkim üçün çox dəyərli məlumatdır.
İlk dəfə baş verən tutma, adi müddətindən uzun (vəziyyəti məlum deyilsə, 5 dəqiqədən çox) davam edən tutma, insan tutmadan sonra özünə gəlmirsə və ya tutmalar arasında fasilə olmadan ardıcıl təkrarlanırsa, təcili yardım çağırılmalıdır.
Müvazinət və yeriş problemləri
Periferik sinirlərin zədələnməsi (neyropatiya) təkcə keyimə deyil, müvazinət və koordinasiya itkisi, xüsusən ayaqlarda əzələ zəifliyi ilə də özünü göstərə bilər. Tez-tez büdrəmə, qaranlıqda yeriməkdə çətinlik, ayaqqabının ayaqdan çıxdığını hiss etməmək kimi dəyişikliklər həkimə deyilməlidir.
Yaddaş və düşüncə dəyişiklikləri
Unutqanlığın artması, tanış yerdə azmaq, söz tapmaqda çətinlik, gündəlik işləri görməkdə problem yaddaş pozulmalarının əlaməti ola bilər. Nəzərə alın ki, depressiya kimi ruhi vəziyyətlər də yaddaşa təsir edə bilər — səbəbi müayinə müəyyən edir.
Dərhal təcili yardım çağırmaq lazım olan hallar
Aşağıdakı əlamətlər qəfil başlayırsa, növbəti günü gözləmədən 103 nömrəsinə zəng edin:
- üzün bir tərəfinin sallanması, bir qolun və ya ayağın qəfil zəifləməsi;
- nitqin qəfil pozulması, sözləri anlamamaq;
- qəfil görmə itkisi;
- qəfil başlayan və çox şiddətli baş ağrısı;
- ilk dəfə baş verən qıcolma tutması və ya 5 dəqiqədən uzun çəkən tutma;
- qəfil çaşqınlıq, yuxululuq.
Bu əlamətlər keçib getsə belə, xəstəxanada müayinə vacibdir — bu, insult və ya onun xəbərçisi ola bilər. Ətraflı: insultun ilk əlamətləri və BE-FAST qaydası.
Nevroloq müayinəsi necə aparılır?
Qəbulda həkim şikayətlərin nə vaxt və necə başladığını, digər xəstəlikləri, qəbul etdiyiniz dərmanları soruşur. Sonra detallı nevroloji müayinə aparılır: reflekslər, əzələ gücü, hissiyyat, koordinasiya, yeriş yoxlanılır. Ehtiyac olduqda EMQ, EEQ, qan analizləri və ya görüntüləmə təyin olunur.
Qəbula gələrkən əlamətlərin qısa qeydini (nə vaxt başlayır, nə qədər çəkir, nə yüngülləşdirir), dərman siyahınızı və əvvəlki müayinə nəticələrini gətirmək faydalıdır.
Tez-tez verilən suallar
Hər keyimə sinir xəstəliyidirmi?
Xeyr. Qısa müddətli keyimə çox vaxt əlin və ya ayağın sıxılı qalmasından olur və tez keçir. Keyimə davamlıdırsa və ya tez-tez təkrarlanırsa, səbəbini aydınlaşdırmaq üçün həkimə müraciət edin.
Stress sinir sistemi əlamətləri yarada bilərmi?
Stress və həyəcan bəzi fiziki şikayətlərlə müşayiət oluna bilər, lakin əlamətləri «əsəbdəndir» deyib yazmaq düzgün deyil. Əvvəlcə üzvi səbəb həkim müayinəsi ilə istisna edilməlidir.
Mərkəzi sinir sistemi xəstəlikləri hansılardır?
Baş və onurğa beynini təsirləndirən xəstəliklərdir; məsələn, insult, epilepsiya, Parkinson xəstəliyi, demensiya, dağınıq skleroz. Periferik sinir xəstəliklərinə isə neyropatiyalar və sinir sıxılmaları aiddir.
Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz yalnız həkim tərəfindən, şikayətlərin dinlənilməsi və müayinə əsasında qoyulur. Narahat edən əlamətləriniz varsa, Gəncə Beynəlxalq Xəstəxanasında nevroloq Uzm. Dr. Elvin Niftəliyevin qəbuluna yazılmaq üçün əlaqə səhifəsindən müraciət edə bilərsiniz.