«Nevropatoloq» və «nevroloq» sözlərini axtaranların çoxu eyni sualı verir: bunlar fərqli həkimlərdir, yoxsa eyni ixtisasın iki adı? Qısa cavab: söhbət eyni sahədən — sinir sistemi xəstəliklərinin diaqnostikası və qeyri-cərrahi müalicəsindən gedir. Fərq əsasən terminologiyadadır.
«Nevropatoloq» sözü haradan gəlir?
Sovet İttifaqında sinir xəstəliklərini öyrənən klinik sahə «nevropatologiya», bu sahənin həkimi isə «nevropatoloq» adlanırdı. Buna görə Azərbaycanda, xüsusən yaşlı nəsil arasında, bu söz bu gün də geniş işlənir.
Beynəlxalq tibbdə isə həmin ixtisas «nevrologiya» (ingiliscə neurology), həkim isə «nevroloq» (neurologist) adlanır. Türkiyədə təhsil almış mütəxəssislərin adında rast gəlinən «Uzm. Dr.» (uzman doktor) ifadəsi isə ixtisas təhsilini bitirmiş həkim deməkdir.
Yəni «uzman nevropatoloq», «nevroloq həkim» və «nevropatoloq» axtarışları praktikada eyni mütəxəssisə aparır.
Nevroloq hansı xəstəliklərlə məşğul olur?
Nevroloq baş beyin, onurğa beyni və periferik sinirlərin xəstəliklərini müayinə edir və cərrahi olmayan müalicəni planlaşdırır. Nevroloqun baxdığı tipik vəziyyətlərə aşağıdakılar aiddir:
- baş ağrıları, o cümlədən miqren;
- insult və onun sonrakı nəzarəti;
- epilepsiya və qıcolma tutmaları;
- Parkinson xəstəliyi, tremor kimi hərəkət pozğunluqları;
- yaddaş pozulmaları və demensiya;
- əl-ayaqlarda keyimə, uyuşma, güc zəifliyi — məsələn, sinir sıxılmaları və üz sinirinin neyropatiyası;
- müvazinət pozğunluğu, başgicəllənmə.
Diaqnoz üçün nevroloq əvvəlcə şikayətləri dinləyir və detallı nevroloji müayinə aparır. Lazım olduqda EMQ (elektromioqrafiya), EEQ (elektroensefaloqrafiya) və ya görüntüləmə müayinələri təyin olunur.
Nevroloq, neyroxirurq və psixiatr: fərq nədir?
Nevroloq və neyroxirurq
Hər ikisi sinir sistemi ilə işləyir, lakin əsas fərq budur: neyroxirurq əməliyyat edir, nevroloq isə əməliyyat etmir. Adətən pasiyent əvvəlcə nevroloqa müraciət edir; müayinədə cərrahi müdaxilə tələb edən struktur problem (məsələn, şiş) aşkarlanarsa, neyroxirurqa yönləndirilir. Bir çox xəstəlikdə bu iki mütəxəssis birgə işləyir: məsələn, beyin şişində şişi neyroxirurq çıxarır, sonrakı uzunmüddətli nəzarət və müalicənin koordinasiyasında isə nevroloqlar iştirak edir.
Bu iki ixtisas arasındakı sərhəd bəzən yumşalır: xüsusi hazırlıq keçmiş bəzi nevroloqlar insult kimi vəziyyətlərdə damardaxili (kateter vasitəsilə) müdaxilələr də aparır. Bununla belə, «nevroloq» sözü ilk növbədə müayinə, diaqnoz və əməliyyatsız müalicə aparan həkimi bildirir. Neyroxirurq nevroloqdan «daha yuxarı» səviyyə deyil — bunlar fərqli ixtisaslardır.
Nevroloq və psixiatr
Psixiatr ruhi sağlamlıq problemləri — depressiya, həyəcan pozğunluqları, asılılıqlar və s. ilə məşğul olan həkimdir. Nevroloq isə sinir sisteminin zədələnməsi və ya xəstəliyi ilə bağlı vəziyyətlərə baxır. Bəzən şikayətlər üst-üstə düşür: məsələn, depressiya yaddaşa təsir edə bilər. Ona görə ruhi sağlamlıqla bağlı diaqnozunuz varsa, bunu nevroloqa da deyin.
Nə vaxt nevroloqa müraciət etmək lazımdır?
Həkimlərin nevroloqa yönləndirmə səbəbləri arasında bunlar var:
- tez-tez təkrarlanan və ya xarakteri dəyişən baş ağrıları;
- yaddaş zəifləməsi;
- əllərdə və ya başda titrəmə;
- müvazinət çətinliyi;
- keyimə, uyuşma, səbəbi aydın olmayan ağrı.
Baş ağrısı pozğunluqları, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının qeyd etdiyi kimi, dünyada tez-tez rast gəlinsə də, onların yalnız az hissəsi düzgün diaqnoz alır və müalicə olunur. Şikayəti «keçər» deyə uzun müddət gözləmək əvəzinə mütəxəssisə göstərmək daha doğrudur.
Nevroloq qəbuluna necə hazırlaşmalı?
Nevroloji diaqnozda pasiyentin danışdığı hekayə çox önəmlidir, çünki bir çox əlamət — baş ağrısı tutması, qıcolma, başgicəllənmə — həkimin yanında baş vermir. Qəbula gəlməzdən əvvəl bunları hazırlamaq faydalıdır:
- şikayətin nə vaxt başladığı, necə dəyişdiyi, nə qədər çəkdiyi və nəyin onu yüngülləşdirdiyi;
- qəbul etdiyiniz bütün dərmanların siyahısı;
- əvvəlki analiz, tomoqrafiya və digər müayinə nəticələri;
- ailədə oxşar xəstəliklərin olub-olmaması;
- tutma və ya titrəmə kimi epizodik əlamətlər varsa, yaxınlarınızın çəkdiyi qısa video.
Yaddaş şikayətlərində pasiyenti yaxşı tanıyan ailə üzvünün qəbulda iştirakı da həkimə əlavə məlumat verir.
Vacib: üzdə əyilmə, bir tərəfdə qəfil güc itkisi, nitq pozulması, həyatınızın ən şiddətli qəfil baş ağrısı kimi əlamətlər planlı qəbul üçün deyil — dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.
Tez-tez verilən suallar
Nevropatoloq nədir?
Nevropatoloq sovet dövründən qalmış addır və bugünkü nevroloqa uyğundur — sinir sistemi xəstəliklərinin diaqnostikası və qeyri-cərrahi müalicəsi ilə məşğul olan həkim.
Nevroloqa getmək üçün göndəriş lazımdırmı?
Bu, müraciət etdiyiniz tibb müəssisəsinin qaydasından asılıdır. Qəbul qaydasını əvvəlcədən xəstəxanadan dəqiqləşdirin.
Bel və boyun ağrısı ilə kimə müraciət etməli?
Ağrı keyimə, uyuşma və ya güc zəifliyi ilə müşayiət olunursa, sinir kökünün təsirlənməsini qiymətləndirmək üçün nevroloq müayinəsi faydalıdır. Əməliyyat lazım olduğu müəyyən edilərsə, neyroxirurqa yönləndirmə edilir.
Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz yalnız həkim tərəfindən, şikayətlərin dinlənilməsi və müayinə əsasında qoyulur. Narahat edən əlamətləriniz varsa, Gəncə Beynəlxalq Xəstəxanasında nevroloq Uzm. Dr. Elvin Niftəliyevin qəbuluna yazılmaq üçün əlaqə səhifəsindən müraciət edə bilərsiniz.