Üz sinirinin neyropatiyası nədir?
Üz sinirinin neyropatiyası üz mimika əzələlərini idarə edən sinirin zədələnməsi nəticəsində üzün bir tərəfində əzələlərin zəifləməsi və ya iflicidir. Ən çox rast gəlinən forması səbəbi aydın olmayan, qəflətən başlayan Bell iflicidir.
Kəllə-beyin sinirlərinin neyropatiyaları arasında üz sinirinin neyropatiyası ən geniş yayılmış patologiyalardandır. Üz siniri beyin kötüyündən başlayır, kəllə sümüyü içindəki dar kanaldan keçərək üz əzələlərinə çatır. O, mimikadan başqa göz yaşı və tüpürcək ifrazında, dilin ön hissəsində dad hissində və səslərə həssaslığın tənzimində də iştirak edir.
Mərkəzi və periferik tip necə fərqlənir?
Üz iflici mərkəzi (beyindəki zədələnməyə bağlı) və periferik (sinirin özünün zədələnməsinə bağlı) olur. Bu fərq diaqnoz üçün çox vacibdir.
- Periferik tip — daha çox rast gəlinir. Zədələnən tərəfdə alın qırışdırıla bilmir, göz qapağı tam yumulmur, yanaq şişirdilə bilmir, ağız bucağı sallanır, gülümsəmə çətinləşir.
- Mərkəzi tip — zədə beyindədir (məsələn, insult). Üzün aşağı hissəsində zəiflik olur, alın hərəkətləri isə adətən saxlanılır.
Səbəbləri və risk amilləri hansılardır?
Periferik üz iflicinin ən çox rast gəlinən səbəbi Bell iflicidir: sinirin iltihab və ödem nəticəsində dar kanalda sıxılması ilə izah olunur və tez-tez virus infeksiyası ilə əlaqələndirilir. Digər səbəblər bunlardır.
- Ramsay Hant sindromu (qulaq nahiyəsində zona virusu)
- Laym xəstəliyi və digər infeksiyalar
- Orta qulaq iltihabının ağırlaşmaları
- Kəllə və üz travmaları
- Şişlər (məsələn, qulaqətrafı vəzi və ya kəllə əsası şişləri)
- Moebius sindromu kimi anadangəlmə vəziyyətlər
Şəkərli diabet, yüksək arterial təzyiq, hamiləlik və yuxarı tənəffüs yolu infeksiyaları Bell iflici riskini artıran amillər kimi qeyd olunur.
Əlamətləri necədir?
Bell iflicində əlamətlər adətən bir-iki gün ərzində sürətlə inkişaf edir.
- Üzün bir tərəfinin sallanması, gülümsəyəndə ağızın çəpləşməsi
- Göz qapağının tam yumulmaması, gözün quruması və ya əksinə yaşarması
- Ağızdan su və ya yeməyin tökülməsi
- Qulaq arxasında və ya ətrafında ağrı
- Dilin ön hissəsində dad hissinin dəyişməsi
- Səslərin həddən artıq ucadan eşidilməsi
Başqa səbəbə işarə edən əlamətlər
Aşağıdakılar Bell iflici üçün xarakterik deyil və əlavə araşdırma tələb edir.
- Qol və ya ayaqda zəiflik, hissiyyatın azalması
- Beyincik əlamətləri, digər kəllə-beyin sinirlərinin zədələnməsi, ikitərəfli üz iflici
- Qulaqətrafı nahiyədən başqa üzdə yayılmış və şiddətli ağrı, üzdə hissiyyatın itməsi
- Qulaqda və ya ağızda qabarcıqlı səpgi
- Zəifliyin həftələr ərzində tədricən artması
Nə vaxt təcili yardım lazımdır?
Üzün bir tərəfində qəfil əyilmə ilə yanaşı qol və ya ayaqda zəiflik, nitq pozulması da varsa, bu, insult əlaməti ola bilər — belə halda dərhal 103-ə zəng edin. Ətraflı: İnsultun ilk əlamətləri — BE FAST. Tək üz iflici olsa belə, eyni gün həkimə müraciət etmək lazımdır, çünki müalicə erkən başlandıqda daha effektivdir.
Diaqnostika necə aparılır?
Diaqnoz əsasən detallı nevroloji müayinəyə əsaslanır: həkim iflicin periferik və ya mərkəzi olduğunu, digər sinirlərin zədələnməsinin olub-olmadığını, qulaq və dəri əlamətlərini yoxlayır. Tipik Bell iflicində çox vaxt əlavə müayinə lazım olmur. Şübhəli hallarda qan analizləri (məsələn, diabet, infeksiyalar), MRT və ya KT təyin edilə bilər. Sinirin zədələnmə dərəcəsini və bərpa perspektivini qiymətləndirmək üçün bəzi hallarda EMQ (elektroneyromioqrafiya) aparılır.
Müalicə və bərpa necə olur?
Bell iflici keçirən xəstələrin əksəriyyətində üz əzələlərinin hərəkəti bir neçə həftə ərzində yaxşılaşmağa başlayır və çox vaxt bir neçə ay ərzində bərpa olunur. Bərpaya kömək edən əsas amil erkən müayinə və müalicədir: kortikosteroid müalicəsi ilk 72 saat ərzində başlandıqda daha effektiv olur, onun təyinatı isə həkim tərəfindən qərarlaşdırılır. Bəzi hallarda həkim əlavə olaraq virus əleyhinə dərman təyin edə bilər.
Göz qapağı tam yumulmadıqda gözün qurumadan və zədələnmədən qorunması (nəmləndirici damcılar, gecə üçün göz örtüyü) vacibdir. Uyğun hallarda fizioterapiya və üz əzələləri üçün məşqlər bərpanı dəstəkləyir. Əlamətlər bir neçə ay ərzində yaxşılaşmırsa, səbəbin yenidən araşdırılması üçün təkrar nevroloji müayinə lazımdır. Digər səbəblərdən yaranan neyropatiyalarda müalicə əsas xəstəliyə yönəlir.
Gündəlik həyatda nəyə diqqət etmək lazımdır?
- Gözü küləkdən və tozdan qoruyun, gün ərzində nəmləndirici damcılardan istifadə edin.
- Yeməyi sağlam tərəfdə çeynəyin, kiçik tikələrlə yeyin.
- Həkim və ya fizioterapevtin tövsiyə etdiyi mimika məşqlərini güzgü qarşısında yerinə yetirin.
- Diabet və qan təzyiqinizə nəzarət edin.
Tez-tez verilən suallar
Bell iflici insultdurmu?
Xeyr, Bell iflici sinirin özünün zədələnməsidir. Lakin üz əyilməsi insultda da olduğu üçün, xüsusən başqa əlamətlər varsa, insult mütləq istisna edilməlidir.
Üz iflici tam keçirmi?
Bell iflici olan insanların əksəriyyəti bir neçə ay ərzində tam və ya demək olar ki, tam sağalır. Bəzilərində yüngül qalıq əlamətlər ola bilər.
Soyuq külək üz iflicinə səbəb olurmu?
Soyuq külək birbaşa səbəb kimi sübut olunmayıb. Bell iflici daha çox sinirin iltihabı və virus infeksiyası ilə əlaqələndirilir.
Bell iflici təkrarlana bilərmi?
Nadir hallarda təkrarlana bilər. Üz iflici təkrarlanırsa və ya hər iki tərəfdə olursa, başqa səbəbləri istisna etmək üçün əlavə müayinə aparılır.