Tremor (titrəmə) nədir?
Tremor bədənin bir və ya bir neçə hissəsinin iradədən asılı olmayan, ritmik əsməsidir. Titrəmə daha çox əllərdə, bəzən isə başda, ayaqlarda, gövdədə, hətta səs tellərində olur.
Müəyyən dərəcədə əllərin əsməsi sağlam insanda da normaldır — bu, fizioloji tremor adlanır və adətən gözlə çətin görünür. Titrəmə gündəlik işlərə (yazmaq, çay içmək, düymə bağlamaq) mane olacaq qədər güclənirsə, səbəbi araşdırılmalıdır.
Tremorun səbəbləri və növləri hansılardır?
Fizioloji tremoru gücləndirən amillər
- Yorğunluq və yuxusuzluq
- Kofeinin həddən artıq qəbulu
- Stress, həyəcan, narahatlıq
- Qanda şəkərin enməsi
- Alkoqolun kəsilməsi
- Bəzi dərmanlar — hormonal dərmanlar, bəzi antidepressantlar, litium preparatları, astma dərmanları və s.
Hər hansı dərman qəbul edirsinizsə və titrəmə ondan sonra başlayıbsa, dərmanın başlanması ilə titrəmənin yaranması arasındakı vaxta diqqət edin və bunu həkiminizə deyin. Lakin təyin olunmuş dərmanı həkiminizlə məsləhətləşmədən dayandırmayın.
Endokrin və digər səbəblər
Qalxanabənzər vəzin hormonal fəaliyyətinin artması (hipertireoz) həm əsəbiliyə, həm də əllərdə titrəməyə səbəb ola bilər — belə halda endokrinoloji müayinə lazımdır. Qaraciyər və böyrək çatışmazlığı, bəzi toksik maddələr də tremor yarada bilər.
Nevroloji tremor növləri
- Essensial tremor — ən çox rast gəlinən nevroloji tremor növüdür. Titrəmə əsasən hərəkət zamanı və müəyyən vəziyyətdə durarkən (məsələn, qolları irəli uzadanda) artır, çox vaxt hər iki əli əhatə edir, başda və səsdə də ola bilər. Tez-tez ailəvi olur.
- Parkinson tremoru — daha çox sakitlikdə, əl dizin üstündə dincəldikdə müşahidə olunur, hərəkət zamanı azalır və çox vaxt bir tərəfdə başlayır. Ətraflı: Parkinson.
- Distonik tremor — distoniya (qeyri-iradi əzələ yığılmaları) olan insanlarda yaranır.
- Beyincik (serebellar) tremoru — hədəfə yaxınlaşdıqca güclənən titrəmə; insult, dağınıq skleroz və ya beyincik zədələnmələrində görülə bilər.
Nə vaxt həkimə və təcili yardıma müraciət etmək lazımdır?
Titrəmə gündəlik fəaliyyətinizə mane olursa, tədricən güclənirsə, bir tərəfdə başlayıbsa və ya yeriş pozulması, hərəkətlərin ləngiməsi kimi başqa əlamətlərlə müşayiət olunursa, nevroloqa planlı müraciət edin. Bəzən adi görünən titrəmə ciddi nevroloji xəstəliyin əlaməti ola bilər.
Titrəmə qəflətən başlayıb bədənin bir tərəfində zəiflik, nitq pozulması, üzün əyilməsi və ya tarazlığın kəskin pozulması ilə birlikdə yaranırsa, dərhal 103-ə zəng edin. Yüksək hərarət, çaşqınlıq və ya şüurun pozulması ilə müşayiət olunan titrəmə də təcili müayinə tələb edir.
Tremor necə diaqnoz edilir?
Diaqnozun əsası detallı nevroloji müayinədir. Həkim titrəmənin sakitlikdə, müəyyən vəziyyətdə və ya hərəkət zamanı artdığını, hansı bədən hissələrini əhatə etdiyini, yazı və spiral çəkmə kimi sadə testlərlə dərəcəsini qiymətləndirir. Qəbul etdiyiniz dərmanlar, kofein və alkoqol istifadəsi, ailədə titrəmənin olub-olmaması soruşulur. Lazım olduqda qalxanabənzər vəz hormonları, qanda şəkər və digər analizlər, bəzi hallarda MRT və ya EMQ təyin edilir.
Tremor necə müalicə olunur?
Müalicə səbəbdən asılıdır. Titrəmə dərman, kofein, stress və ya hormonal pozuntu ilə bağlıdırsa, əsas yanaşma həmin səbəbin aradan qaldırılmasıdır. Essensial tremor gündəlik həyata mane olursa, həkim titrəməni azaldan dərmanlar təyin edə bilər; dərmanın seçimi və dozası fərdi müəyyən edilir. Bəzi tremor növlərində botulinum toksini inyeksiyaları istifadə olunur. Dərmanlarla nəzarət olunmayan ağır hallarda dərin beyin stimulyasiyası kimi cərrahi üsullar qiymətləndirilə bilər. Fizioterapiya və erqoterapiya gündəlik işləri asanlaşdıran üsulları öyrətməyə kömək edir.
Gündəlik həyatda nə kömək edir?
- Kofeini (qəhvə, güclü çay, enerji içkiləri) azaldın.
- Kifayət qədər yatın və stressi idarə etməyə çalışın.
- Ağır qol bilərziyi, ağır qaşıq və fincan kimi əşyalar bəzi insanlarda gündəlik işləri asanlaşdırır.
- Yazmaq və yemək zamanı dirsəyinizi masaya dayayın.
- Titrəməni azaltmaq üçün alkoqoldan «dərman» kimi istifadə etməyin.
Tez-tez verilən suallar
Əllərin titrəməsi həmişə xəstəlik əlamətidirmi?
Xeyr. Yüngül fizioloji titrəmə hər kəsdə var və yorğunluq, həyəcan və kofein ilə güclənə bilər. Gündəlik işlərə mane olan və ya artan titrəmə isə müayinə tələb edir.
Essensial tremor Parkinsona çevrilirmi?
Essensial tremor ayrıca xəstəlikdir. İki vəziyyəti fərqləndirmək üçün həkim müayinəsi lazımdır.
Tremor tam sağalırmı?
Səbəbi aradan qaldırıla bilən titrəmə keçə bilər. Nevroloji tremorların çoxunda tam sağalma olmasa da, müalicə ilə əlamətlər xeyli azaldıla bilər.
Gənc yaşda əllərin titrəməsi normaldırmı?
Həyəcan, yuxusuzluq və çox qəhvə zamanı yüngül titrəmə gənclərdə də olur və adətən zərərsizdir. Lakin titrəmə daimi olursa, yazıya və gündəlik işlərə mane olursa və ya başqa əlamətlərlə müşayiət olunursa, həkim müayinəsi lazımdır. Essensial tremor gənc yaşda da başlaya bilər.
Titrəmə üçün hansı həkimə müraciət etmək lazımdır?
İlk növbədə nevroloqa. Müayinə zamanı qalxanabənzər vəz problemi və ya başqa bədən səbəbi aşkar edilərsə, müvafiq mütəxəssis, məsələn, endokrinoloq müalicəyə qoşulur. Müayinəyə gələrkən qəbul etdiyiniz dərmanların siyahısını, mümkünsə titrəmənin qısa videosunu gətirin və ailədə oxşar əlamətlərin olub-olmadığını öyrənin.