Detallı nevroloji müayinə nədir və nə üçün edilir?
Detallı nevroloji müayinə nevroloqun xəstəliyin tarixçəsini ətraflı soruşaraq və xüsusi klinik testlərlə beynin, onurğa beyninin, periferik sinirlərin və əzələlərin funksiyasını sistemli şəkildə qiymətləndirməsidir. Bu, nevroloji diaqnozun əsasıdır və əlavə müayinələrə ehtiyacı da məhz o müəyyən edir.
Nevrologiyada xəstəliyin tarixi (anamnez) diaqnozun qoyulmasında bəzən ən vacib məlumat mənbəyidir. Buna görə kəllə-beyin sinirlərinin, hərəki pozulmaların, ilkin zədələnmə ocağının və onu yaradan xəstəliyin vaxtında müayinə olunaraq müəyyən edilməsi olduqca önəmlidir. Parkinson, Alsheymer, miqren kimi xəstəliklərin erkən mərhələdə aşkarlanması müalicəni vaxtında başlamağa və həyat keyfiyyətini qorumağa imkan verir. Unutmayın ki, vaxtında qoyulan diaqnoz sayəsində düzgün müalicə aparmaq mümkündür.
Kimlərə təyin olunur?
Hər bir xəstəlik kimi nevroloji xəstəliklərin də ağırlaşmaları təhlükəli ola bilər. Hətta əhəmiyyətsiz saydığımız baş ağrısı bəzən ciddi bir xəstəliyin əlaməti olur. Aşağıdakı şikayətlər nevroloqa müraciət üçün əsasdır.
- Tez-tez təkrarlanan və ya xarakteri dəyişmiş baş ağrıları
- Baş gicəllənməsi, tarazlığın pozulması
- Qıcolmalar, təkrarlanan huşunu itirmə epizodları
- Əl və ayaqlarda zəiflik
- Bədənin müxtəlif nahiyələrində keyimə, gizildəmə
- Titrəmə, tiklər, qeyri-iradi hərəkətlər
- Yaddaşın, diqqətin zəifləməsi
- Yuxu pozuntuları
- Qulaqlarda küy, eşitmə, görmə və iy bilmə qabiliyyətinin zəifləməsi
- Bel və boyun ağrılarının ətraflara yayılması
- Uzunmüddətli yorğunluq və nevrotik şikayətlər
Nevroloji simptomlar barədə daha ətraflı: Sinir sistemi xəstəliklərinin əlamətləri. Nevroloqun hansı hallarla məşğul olduğunu bilmək üçün: Nevroloq və nevropatoloq fərqi.
Qəfil başlayan bir tərəfli zəiflik, nitq pozulması, üzün əyilməsi, çox şiddətli baş ağrısı və ya 5 dəqiqədən uzun sürən qıcolma planlı müayinəni gözləmək üçün səbəb deyil — belə hallarda dərhal 103-ə zəng edin.
Müayinəyə necə hazırlaşmaq lazımdır?
- Şikayətlərinizin nə vaxt başladığını, necə dəyişdiyini, nəyin artırıb-azaltdığını qısaca qeyd edin.
- Qəbul etdiyiniz bütün dərmanların (vitamin və bitki preparatları daxil) siyahısını gətirin.
- Əvvəlki analiz, MRT, KT, EEQ, EMQ nəticələrini və çıxarışları götürün.
- Tutma və ya qeyri-iradi hərəkətlər olubsa, mümkünsə onların telefonla çəkilmiş videosunu göstərin.
- Yaddaş şikayətləri varsa, sizi yaxşı tanıyan yaxınınızla gəlin.
- Ayaqqabı və geyiminizin rahat çıxarıla bilən olması müayinəni asanlaşdırır.
Müayinə necə aparılır?
- Anamnez — həkim şikayətləri, onların gedişini, keçirilmiş xəstəlikləri, travmaları, dərmanları, ailədə nevroloji xəstəliklərin olub-olmamasını ətraflı soruşur.
- Psixi status və koqnitiv funksiyalar — şüur, oriyentasiya, yaddaş, diqqət və nitq qiymətləndirilir.
- Kəllə-beyin sinirləri — görmə sahələri, göz hərəkətləri, bəbək reaksiyaları, üzün hissiyyatı və mimikası, eşitmə, udma, dilin hərəkətləri yoxlanılır.
- Hərəki sistem — əzələ gücü, tonusu, əzələlərin həcmi, qeyri-iradi hərəkətlər qiymətləndirilir.
- Reflekslər — nevroloji çəkiclə vətər refleksləri və patoloji reflekslər yoxlanılır.
- Hissiyyat — toxunma, ağrı, temperatur, vibrasiya və oynaq-əzələ hissi müqayisəli qiymətləndirilir.
- Koordinasiya və yeriş — barmaq-burun sınağı, tarazlıq testləri, yerişin xarakteri öyrənilir.
- Nəticələrin müzakirəsi — həkim tapıntıları izah edir, ehtimal olunan diaqnozu və növbəti addımları müzakirə edir.
Nə qədər çəkir, ağrılıdırmı, riskləri varmı?
Müayinənin müddəti şikayətlərin mürəkkəbliyindən asılıdır. Müayinə ağrısızdır: hissiyyatın yoxlanılması zamanı yalnız yüngül toxunma və ya iynəyə bənzər zərərsiz sınaq hiss edilir. Bu müayinənin heç bir riski yoxdur və istənilən yaşda aparıla bilər.
Nəticələr necə şərh olunur və sonra nə olur?
Nevroloji müayinə zədələnmənin sinir sisteminin hansı səviyyəsində — beyində, onurğa beynində, sinir kökündə, periferik sinirdə və ya əzələdə — olduğunu müəyyən etməyə imkan verir. Bu, «topik diaqnoz» adlanır və əlavə müayinələrin məqsədyönlü seçilməsinin əsasıdır. Lazım olduqda həkim EEQ, EMQ, MRT və ya KT, qan analizləri, digər mütəxəssislərin konsultasiyasını təyin edə bilər. Bəzi hallarda isə diaqnoz yalnız klinik müayinə ilə qoyulur və əlavə müayinəyə ehtiyac olmur. Müalicə planı müayinə və nəticələr əsasında hər xəstə üçün fərdi qurulur.
Tez-tez verilən suallar
MRT-m varsa, nevroloji müayinə yenə lazımdırmı?
Bəli. MRT beynin və onurğanın quruluşunu göstərir, lakin görüntüdəki dəyişikliyin şikayətlərinizlə əlaqəli olub-olmadığını yalnız klinik müayinə müəyyən edə bilər.
Müayinədən sonra dərhal diaqnoz qoyulurmu?
Bir çox hallarda həkim ilkin qərarını elə müayinə zamanı bildirir. Bəzən diaqnozun dəqiqləşdirilməsi üçün əlavə müayinələrin nəticələri gözlənilir.
Uşaqlar və yaşlılar üçün müayinə fərqlidirmi?
Müayinənin prinsipləri eynidir, lakin testlər yaşa və vəziyyətə uyğunlaşdırılır.