Miqren nədir?
Miqren təkrarlanan, çox vaxt başın bir tərəfində yerləşən, döyünən xarakterli orta və ya şiddətli baş ağrısı tutmaları ilə özünü göstərən nevroloji xəstəlikdir. Tutmalar adətən ürəkbulanma, işığa və səsə həssaslıqla müşayiət olunur.
Miqren baş ağrılarının ən geniş yayılmış növlərindən biridir və qadınlarda daha sıx rast gəlinir. Müalicə olmadan tutma adətən 4 saatdan 72 saata qədər davam edir. Miqren tam «sağaldılmasa» da, düzgün seçilmiş müalicə ilə tutmaların tezliyi və şiddəti xeyli azaldıla bilər.
Miqrenin səbəbləri və provokasiya edən amillər hansılardır?
Miqren yaradan əsas səbəblərin başında genetik faktorlar dayanır. Ailənizdə kimdəsə miqren varsa, sizdə də bu xəstəliyin yaranma riski artır. Tutma zamanı beyində sinir hüceyrələrinin fəaliyyəti və damarlarla bağlı proseslər dəyişir.
Miqren ağrılarının digər mühüm səbəbi hormonal dəyişikliklərdir: qadınlarda tutmalar menstruasiya dövründə daha tez-tez yarana və şiddətlənə bilər. Tutmanı provokasiya edən amillər insandan insana fərqlidir.
- Stress və ya stressdən sonrakı rahatlama dövrü
- Yuxu çatışmazlığı və ya həddən artıq yatmaq
- Yemək fasilələrinin uzanması, az su içmək
- Alkoqol, kofeinin çox və ya qəfil kəsilməsi
- Parlaq işıq, güclü qoxu, səs-küy
- Hava dəyişiklikləri
Miqrenin əlamətləri necədir?
Miqrenin əsas əlaməti şiddətli baş ağrısıdır; o qədər güclü ola bilər ki, insan gündəlik işlərini dayandırmaq məcburiyyətində qalır. Ağrı çox vaxt alında, gicgahda, göz və ya gözün arxasında hiss edilir, bəzən başın arxa tərəfinə yayılır və fiziki hərəkətlə güclənir. Tutma bir neçə mərhələdən keçə bilər.
- Xəbərdarlıq mərhələsi — tutmadan saatlar, hətta bir-iki gün əvvəl yorğunluq, əsnəmə, əhvalın dəyişməsi, diqqətin azalması, müəyyən qidalara istək.
- Aura — bəzi xəstələrdə ağrıdan əvvəl keçici görmə pozulmaları (işıq zolaqları, parıltı, görmə sahəsində boşluq), keyimə və ya danışmaqda çətinlik; adətən bir saatdan az çəkir.
- Baş ağrısı mərhələsi — döyünən ağrı, ürəkbulanma, qusma, işığa, səsə və qoxuya həssaslıq.
- Tutmadan sonrakı dövr — halsızlıq, «başın ağırlığı», diqqətin toplanmasında çətinlik.
Nə vaxt təcili yardım lazımdır?
Aşağıdakı hallarda gözləmədən 103-ə zəng edin və ya təcili yardım şöbəsinə müraciət edin.
- Qəfil, «həyatımın ən şiddətli» baş ağrısı
- Baş ağrısı ilə yanaşı bədənin bir tərəfində zəiflik, nitq və ya görmə pozulması, çaşqınlıq — xüsusən ilk dəfə yaranırsa
- Baş ağrısı ilə birlikdə yüksək hərarət, boyun sərtliyi, səpgi
- Baş travmasından sonra yaranan baş ağrısı
- Aura bir saatdan uzun sürür və ya tutma 72 saatdan çox davam edir
Bəzi xəstələrdə nadir hallarda aura zamanı keçici zəiflik müşahidə edilə bilər, lakin ilk dəfə yaranan zəiflik, nitq və ya görmə pozulması insult kimi ciddi səbəblərin istisna edilməsi üçün təcili müayinə tələb edir. Ətraflı: Baş ağrısında təhlükəli əlamətlər.
Miqren necə diaqnoz edilir?
Miqrenin diaqnozu əsasən klinikdir: həkim tutmaların xarakterini, müddətini, müşayiət edən əlamətləri və ailə anamnezini soruşur, detallı nevroloji müayinə aparır. Xarakterik miqren şikayətləri və normal nevroloji müayinə olduqda əlavə görüntüləmə çox vaxt lazım olmur. Baş ağrısının xarakteri dəyişibsə, təhlükəli əlamətlər varsa və ya diaqnoz şübhəlidirsə, həkim MRT və digər müayinələr təyin edə bilər. Müayinəyə gələrkən bir-iki ay ərzində aparılmış baş ağrısı gündəliyi diaqnoz üçün çox faydalıdır.
Miqren necə müalicə olunur?
Müalicə iki istiqamətdə aparılır.
- Tutmanın müalicəsi — tutma başlayanda mümkün qədər tez qəbul edilən ağrıkəsicilər və ya miqrenə xas dərmanlar.
- Profilaktik müalicə — tutmalar tez-tez olduqda və ya həyat keyfiyyətini ciddi pozduqda tutmaların sayını azaltmaq üçün müntəzəm qəbul edilən müalicə.
Hansı dərmanın, hansı dozada və nə qədər müddətə istifadə olunacağına həkim fərdi qərar verir. Ağrıkəsicilərin ayda çox günlər qəbulu özü «dərman həddən artıq istifadəsi baş ağrısına» səbəb ola bilər, ona görə özbaşına tez-tez dərman qəbulundan çəkinmək lazımdır.
Miqrenlə gündəlik həyat
Həyat tərzi müalicənin ayrılmaz hissəsidir; bu olmasa dərmanlar da gözlənilən təsiri göstərməyə bilər.
- Hər gün eyni vaxtda yatıb-durun.
- Yemək fasilələrini uzatmayın, kifayət qədər su için.
- Müntəzəm, mülayim fiziki aktivlik edin.
- Stressi idarə etmək üçün istirahət və relaksasiya üsullarından istifadə edin.
- Öz provokasiya edən amillərinizi gündəlikdə qeyd edin.
Tez-tez verilən suallar
Miqren təhlükəlidirmi?
Miqrenin özü adətən həyat üçün təhlükəli deyil, lakin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir edir. Yeni və ya xarakteri dəyişmiş baş ağrısı həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Miqren irsi keçirmi?
Miqrenə genetik meyillilik var və çox vaxt ailədə başqa miqrenli insan olur, lakin bu, mütləq keçəcəyi demək deyil.
Hər baş ağrısı miqrendirmi?
Xeyr. Gərginlik tipli baş ağrısı daha çox rast gəlinir və fərqli müalicə tələb edir. Baş ağrısının növünü həkim müəyyən edir.
Uşaqlarda miqren olurmu?
Bəli, miqren uşaqlıq və yeniyetmə yaşında da başlaya bilər. Uşaqlarda tutmalar daha qısa ola bilər, ağrı çox vaxt başın hər iki tərəfində hiss edilir, bəzən qarın ağrısı və qusma önə çıxır. Uşaqda təkrarlanan baş ağrıları həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Miqren tutması zamanı nə etmək olar?
Mümkünsə sakit, qaranlıq otaqda uzanın, su için, həkimin tövsiyə etdiyi dərmanı tutmanın əvvəlində qəbul edin. Tutmalar tez-tez təkrarlanırsa, profilaktik müalicə barədə həkimlə danışın.