EMQ nədir və nə üçün edilir?
Elektromioqrafiya (EMQ) əzələlərin və onları idarə edən periferik sinirlərin bioelektrik aktivliyini qeyd edərək onların funksional vəziyyətini qiymətləndirən diaqnostika üsuludur. Müayinə əzələ və periferik sinirlərin zədələnməsinin olub-olmadığını, yerini və ağırlıq dərəcəsini müəyyən etməyə kömək edir.
EMQ adətən sinirlərin keçiriciliyinin öyrənilməsi (elektroneyroqrafiya) ilə birlikdə aparılır və bu kompleks çox vaxt elektroneyromioqrafiya (ENMQ) adlanır. Elektromioqraf adlı apparat əzələ və sinirlərin biopotensiallarını qeyd edir, gücləndirir və ekranda əks etdirir. Bu müayinə şikayətin mənbəyinin əzələnin özündə, periferik sinirdə, sinir kökündə, yoxsa sinirlə əzələnin birləşdiyi yerdə olduğunu ayırd etməyə imkan verir.
EMQ kimlərə təyin olunur?
Müayinə aşağıdakı şikayət və vəziyyətlərdə həkim tərəfindən təyin edilə bilər.
- Əl və ayaqlarda keyimə, gizildəmə, yanma hissi — ətraflı: Əl və ayaqlarda keyimə, uyuşma
- Əzələ zəifliyi, əzələlərin arıqlaması, səyrimələr
- Karpal tunel sindromu kimi sinir sıxılmaları
- Bel və boyun yırtığı fonunda sinir kökünün zədələnməsi şübhəsi
- Diabet və digər səbəblərlə polineyropatiya
- Travmadan sonra sinir zədələnməsinin dərəcəsinin qiymətləndirilməsi
- Üz sinirinin neyropatiyası zamanı zədələnmə dərəcəsinin və bərpa perspektivinin qiymətləndirilməsi
- Əzələ xəstəlikləri (miopatiyalar) və sinir-əzələ ötürülməsinin pozulması şübhəsi
EMQ-yə necə hazırlaşmaq lazımdır?
- Müayinə günü dəriyə krem, losyon və yağ çəkməyin — elektrodların dəri ilə kontaktını pisləşdirir.
- Rahat, müayinə olunan nahiyəni asan açmağa imkan verən geyim geyinin.
- Qanı durulaşdıran dərman qəbul edirsinizsə, ürək stimulyatoru və ya digər implantasiya olunmuş cihazınız varsa, bunu əvvəlcədən həkimə deyin.
- Soyuq ətraflar nəticəyə təsir edə bildiyi üçün qış aylarında əllərinizi və ayaqlarınızı isti saxlayın.
- Əvvəlki müayinə nəticələrinizi (MRT, analizlər, köhnə EMQ) gətirin.
EMQ necə aparılır?
- Pasiyent müayinə olunan nahiyədən asılı olaraq oturur, uzanır və ya yarıoturaq vəziyyətdə olur. Müayinə həm ambulator, həm də stasionar şəraitdə aparıla bilər.
- Sinir keçiriciliyinin öyrənilməsi — dəri üzərinə səthi elektrodlar yerləşdirilir və sinir zəif, qısa elektrik impulsu ilə stimullaşdırılır. İmpulsun sinir boyunca keçmə sürəti və cavabın gücü qeyd olunur. Stimulyasiya zamanı qısa, çimdiklənməyə bənzər hiss və əzələnin diksinməsi olur.
- İynəli EMQ — ehtiyac olduqda müayinə olunan nahiyə antiseptiklə təmizlənir və nazik, birdəfəlik iynə elektrod əzələyə yeridilir. Əvvəlcə boşalmış əzələnin aktivliyi qeyd olunur, sonra pasiyentdən əzələni yavaş-yavaş gərginləşdirməsi xahiş edilir və impulslar yenidən qeyd olunur.
- Müayinə bitdikdən sonra pasiyent adi fəaliyyətinə qayıda bilər.
Səthi və iynəli EMQ
- Qlobal (səthi) EMQ qeyri-invazivdir və əzələlərin böyük nahiyəsinin ümumi aktivliyini qiymətləndirməyə imkan verir.
- Lokal (iynəli) EMQ zamanı dəridən əzələyə iynə elektrod yeridilir. Bu üsulla ayrı-ayrı əzələlərin aktivliyini daha dəqiq öyrənmək mümkündür.
Nə qədər çəkir, ağrılıdırmı, riskləri varmı?
Müayinənin müddəti yoxlanılan sinir və əzələlərin sayından asılıdır və adətən təqribən yarım saatdan bir saata qədər çəkir. Elektrik stimulyasiyası qısa, narahat edici, lakin dözülən hiss yaradır. İynəli elektrod tətbiq olunan zaman pasiyent yüngül ağrı hiss edə bilər; müayinədən sonra bir neçə gün həmin nahiyədə yüngül həssaslıq və ya kiçik göyərmə ola bilər. Ciddi ağırlaşmalar (qanaxma, infeksiya) çox nadirdir; birdəfəlik steril iynələr istifadə olunur.
EMQ nəticələri necə şərh olunur?
Həkim sinir impulsunun keçmə sürətini, cavabın amplitudunu, sakit və gərgin əzələdəki aktivliyin xarakterini qiymətləndirir. Bu məlumatlar əsasında zədələnmənin sinirdə, yoxsa əzələdə olduğu, zədənin yeri, dərəcəsi, kəskin və ya xroniki olması, bərpa əlamətlərinin olub-olmaması müəyyən edilir. EMQ nəticəsi tək başına diaqnoz deyil — onu yalnız həkim, şikayətlər, nevroloji müayinə və digər müayinələrlə birlikdə şərh edir. Travma və ya kəskin sinir zədələnməsindən dərhal sonra EMQ dəyişiklikləri hələ tam görünməyə bilər, ona görə həkim müayinənin optimal vaxtını müəyyən edir.
Tez-tez verilən suallar
EMQ çox ağrılıdırmı?
Əksər insanlar müayinəni asan keçirir. Stimulyasiya və iynə yüngül və qısamüddətli narahatlıq yaradır; istənilən vaxt həkimə hisslərinizi deyə bilərsiniz.
Diabet xəstələrinə EMQ etmək olarmı?
Bəli. Hətta diabetik polineyropatiyanın qiymətləndirilməsi EMQ-nin tez-tez istifadə olunduğu sahələrdəndir.
Hamiləlikdə EMQ etmək olarmı?
Müayinə zamanı istifadə olunan zəif impulslar yerli təsir göstərir. Buna baxmayaraq, hamiləliyinizi mütləq həkimə bildirin — müayinənin zəruriliyinə o qərar verir.