Əl və ya ayağın keyiməsi, uyuşması, «qarışqa gəzməsi» hissi çoxlarına tanışdır. Əksər hallarda bu, uzun müddət eyni vəziyyətdə oturmaq və ya əlin üstündə yatmaq nəticəsində sinirlərin müvəqqəti sıxılmasıdır və bir neçə dəqiqəyə keçir. Lakin keyimə tez-tez təkrarlanırsa və ya davamlıdırsa, səbəbi araşdırılmalıdır.
Keyimə nə vaxt narahatlıq doğurmalıdır?
NHS aşağıdakı hallarda həkimə müraciəti tövsiyə edir:
- keyimə daimidir;
- keyimə keçib yenidən qayıdır.
Dərhal 103-ə zəng edin, əgər keyimə və ya güc zəifliyi qəfil başlayıb və bədənin bir tərəfində, üzdə müşahidə olunur, nitq və ya görmə pozulub. Bu, insultun əlaməti ola bilər — ətraflı bu yazıda.
Keyimənin mümkün səbəbləri
Davamlı və ya təkrarlanan keyimənin çoxlu səbəbi ola bilər. Aşağıda ən çox danışılanları sadalayırıq; hansının sizə aid olduğunu yalnız müayinə göstərir.
Karpal tunel sindromu
Biləkdə sinirin sıxılması nəticəsində yaranır. NHS-in təsvirinə görə əsas əlamətlər barmaqlarda, əldə və ya qolda ağrı, keyimə, uyuşma və tutma gücünün zəifləməsidir. Şikayətlər adətən tədricən inkişaf edir və gecə güclənir.
NHS-ə görə diaqnoz çox vaxt şikayətlərin dinlənilməsi və əlin müayinəsi ilə qoyulur; diaqnoz şübhəli qaldıqda sinir keçiriciliyi testi və ya ultrasəs, MRT kimi görüntüləmə müayinələri aparıla bilər. Müalicə yanaşması şikayətlərin şiddətindən asılıdır: gecə bilək şinası, biləyi yoran fəaliyyətlərin azaldılması və fizioterapiyadan başlayaraq, faydası olmadıqda inyeksiya və ya cərrahi müdaxiləyə qədər. Hansı yolun sizə uyğun olduğunu müayinədən sonra həkim müəyyən edir.
Risk faktorlarına artıq çəki, hamiləlik, biləyin təkrarlanan bükülməsi və ya titrəyən alətlərlə iş, artrit, diabet, ailədə oxşar halların olması və əvvəlki bilək zədələri aiddir.
Periferik neyropatiya
Beyin və onurğa beynindən kənardakı sinirlərin zədələnməsidir. Əlamətlər:
- ayaqlarda və ya əllərdə keyimə, uyuşma;
- yandırıcı, sancan, «atan» ağrılar;
- müvazinət və koordinasiyanın pozulması;
- xüsusən ayaqlarda əzələ zəifliyi.
NHS diabeti Böyük Britaniyada periferik neyropatiyanın əsas səbəbi kimi göstərir: uzun müddət yüksək qalan qan şəkəri sinirləri tədricən zədələyir. Digər səbəblər arasında sinir zədələri, zona (herpes zoster) kimi virus infeksiyaları, bəzi dərmanların yan təsirləri və spirtli içkilərin həddən artıq istifadəsi var.
Periferik neyropatiyada müalicə və gələcək proqnoz sinir zədəsinin növündən və əsas səbəbin aradan qaldırıla bilib-bilməməsindən çox asılıdır. Məsələn, diabet xəstələrində qan şəkərinə nəzarət, siqaretin tərgidilməsi və spirtli içkinin azaldılması müalicə planının bir hissəsi ola bilər. Buna görə keyimənin özündən çox, onun səbəbini tapmaq vacibdir.
B12 vitamini çatışmazlığı
B12 çatışmazlığı yalnız qansızlıq deyil, sinir sistemi əlamətləri də yarada bilər: keyimə, uyuşma, əzələ zəifliyi, müvazinət və koordinasiya problemləri, yaddaş və əhval dəyişiklikləri. NHS vurğulayır ki, müalicə olunmazsa bu problemlərin bir qismi geri dönməz ola bilər — ona görə erkən diaqnoz vacibdir.
B12 səviyyəsini yalnız analiz göstərir. Həkim təyinatı olmadan vitamin preparatları qəbul etmək diaqnozu çətinləşdirə bilər.
Digər səbəblər
NHS davamlı keyimənin səbəbləri arasında sinir sıxılmalarını (məsələn, bel yırtığı ilə bağlı siyatik ağrı), dağınıq sklerozu, Reyno sindromunu, bəzi dərmanları və kimyaterapiyanı, qeyri-sağlam qidalanmanı da sadalayır. Üzdə keyimə və ya hərəkət zəifliyi isə başqa sinirlərin — məsələn, üz sinirinin — təsirlənməsi ilə bağlı ola bilər.
Keyimənin müayinəsi
Nevroloji müayinə
Nevroloq əvvəlcə şikayətlərin xarakterini soruşur: hansı barmaqlar keyiyir, gecə güclənirmi, hər iki tərəfdə simmetrikdirmi, diabet, qəbul olunan dərmanlar, spirtli içki istifadəsi. Sonra detallı nevroloji müayinədə hissiyyat, əzələ gücü və reflekslər yoxlanılır.
EMQ və sinir keçiriciliyi testi
Elektromioqrafiya (EMQ) əzələlərin və onları idarə edən sinirlərin vəziyyətini yoxlayan müayinədir. Adətən eyni zamanda sinir keçiriciliyi testi aparılır — elektrik siqnalının sinir boyunca nə qədər sürətlə və güclə ötürüldüyünü ölçür. Bu müayinələr karpal tunel sindromu və periferik neyropatiya kimi vəziyyətlərin qiymətləndirilməsində istifadə olunur.
Qan analizləri
Səbəbdən asılı olaraq həkim qan şəkəri, B12 vitamini və digər göstəriciləri yoxlamaq üçün analizlər təyin edə bilər.
Tez-tez verilən suallar
Gecə əllərim keyiyir — bu nədir?
Gecə güclənən əl keyiməsi karpal tunel sindromunun tipik əlamətlərindən biridir, lakin yeganə səbəb deyil. Dəqiq səbəbi nevroloji müayinə və lazım olduqda EMQ müəyyən edir.
Ayaqlarda keyimə diabetlə bağlı ola bilərmi?
Bəli, diabet periferik neyropatiyanın əsas səbəblərindəndir. Diabetiniz varsa və ayaqlarda keyimə, yanma hiss edirsinizsə, bunu həkiminizə mütləq bildirin.
EMQ ağrılıdırmı?
Müayinə zamanı nazik iynə elektrod əzələyə yeridilir və elektrik stimulları verilir, bu bəzi insanlarda narahatlıq hissi yarada bilər. Müayinənin gedişi barədə həkim əvvəlcədən izahat verir.
Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz yalnız həkim tərəfindən, şikayətlərin dinlənilməsi və müayinə əsasında qoyulur. Narahat edən əlamətləriniz varsa, Gəncə Beynəlxalq Xəstəxanasında nevroloq Uzm. Dr. Elvin Niftəliyevin qəbuluna yazılmaq üçün əlaqə səhifəsindən müraciət edə bilərsiniz.