Baş ağrısı ən çox rast gəlinən şikayətlərdən biridir və əksər hallarda təhlükəli xəstəliyin əlaməti deyil. Lakin bəzi baş ağrıları ciddi vəziyyətin — insultun, beyin qanamasının, infeksiyanın — ilk siqnalı ola bilər. Bu yazıda Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidmətinin (NHS) tövsiyələrinə əsaslanaraq hansı əlamətlərin «dərhal həkimə» demək olduğunu izah edirik.
Birincili və ikincili baş ağrısı
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı baş ağrılarını iki qrupa bölür:
- Birincili baş ağrıları — ağrının özü xəstəlikdir: miqren, gərginlik tipli baş ağrısı, klaster (dəstəvari) baş ağrısı.
- İkincili baş ağrıları — başqa bir vəziyyətin nəticəsidir. Ən çox rast gəlinən növü ağrıkəsicilərin həddən artıq istifadəsi ilə bağlı baş ağrısıdır.
Təhlükəli əlamətlər («red flags») məhz ciddi ikincili səbəbdən şübhələnməyə əsas verən hallardır. Onların olması diaqnoz demək deyil, amma müayinəni təxirə salmamaq üçün səbəbdir.
Birincili baş ağrılarının əsas növləri
ÜST-ün təsvirinə görə:
- Miqren — adətən 4 saatdan 72 saata qədər davam edən təkrarlanan hücumlardır. Ağrı çox vaxt başın bir tərəfində, döyünən xarakterdə olur və ürəkbulanma, işığa və səsə həssaslıqla müşayiət olunur.
- Gərginlik tipli baş ağrısı — başı sıxan, çox vaxt «başın ətrafına bağlanmış lent» kimi təsvir olunan təzyiq hissidir.
- Klaster baş ağrısı — bir gözün ətrafında cəmlənən, son dərəcə şiddətli, qısa və təkrarlanan hücumlardır; çox vaxt həmin tərəfdə göz yaşarması və qızartı ilə müşayiət olunur.
Bu növlərin diaqnozu əsasən şikayətlərin xarakterinə və müayinəyə əsaslanır. Əgər baş ağrınız bu tanış şəkildən kəskin fərqlənirsə, bu da həkimə deyilməli vacib dəyişiklikdir.
Dərhal 103-ə zəng edin, əgər baş ağrısı ilə birlikdə:
- ağrı qəfil başlayıb və son dərəcə şiddətlidir;
- qıcolma tutması baş verib;
- üzdə və ya bədəndə keyimə, güc zəifliyi var;
- nitq, müvazinət, yeriş və ya yaddaşla bağlı problem yaranıb;
- yuxululuq və ya çaşqınlıq var;
- görmə itib;
- son 3 ay ərzində başdan zədə alınıb;
- yüksək hərarət, boyun sərtliyi və ya işığa qarşı narahatlıq var;
- bədəndə üzərinə şüşə stəkan basanda solmayan səpgi əmələ gəlib.
Bu əlamətlərin bir qismi insult, bir qismi isə meningit kimi təcili vəziyyətlərlə bağlı ola bilər. Belə hallarda özünüz maşın sürüb xəstəxanaya getməyin və ağrıkəsici içib gözləməyin.
Təcili, lakin gün ərzində həkimə müraciət tələb edən hallar
NHS aşağıdakı hallarda təcili həkim qəbulu tövsiyə edir:
- baş ağrısı ilə birlikdə görmə və ya göz problemləri;
- öskürək, asqırma, əyilmə və ya fiziki gərginliklə başlayan və ya güclənən baş ağrısı;
- baş ağrısı ilə birlikdə qusma;
- uşaqda getdikcə güclənən və yuxunu pozan baş ağrısı;
- yemək yeyərkən çənə ağrısı, həssas və ya ağrılı saçlı dəri ilə birlikdə baş ağrısı.
Planlı olaraq nevroloqa göstərmək lazım olan hallar
Təhlükəli əlamət olmasa belə, aşağıdakı vəziyyətlər həkim müayinəsinə dəyər:
- baş ağrısı tez-tez təkrarlanır və gündəlik həyatınıza, işinizə təsir edir;
- ağrının xarakteri əvvəlkindən fərqlənməyə başlayıb;
- ağrıkəsicilərə getdikcə daha çox ehtiyac duyursunuz;
- hücumlardan əvvəl görmə dəyişiklikləri kimi xəbərçi əlamətlər olur.
ÜST qeyd edir ki, dünyada baş ağrısı olan insanların yalnız az hissəsi düzgün diaqnoz alır, bir çoxu isə həkimə getmədən özünü müalicə edir. Ağrıkəsicilərin nəzarətsiz və tez-tez qəbulu isə özü baş ağrısına səbəb ola bilər.
Nevroloq nəyi yoxlayır?
Qəbulda həkim ağrının başlama şəklini, yerini, müddətini, müşayiət edən əlamətləri, qəbul etdiyiniz dərmanları soruşur və detallı nevroloji müayinə aparır. Nəticədən asılı olaraq əlavə müayinələr təyin edilə bilər. Hər baş ağrısında tomoqrafiya lazım deyil — bu qərarı müayinədən sonra həkim verir.
Qəbuldan əvvəl 2–4 həftə «baş ağrısı gündəliyi» aparmaq faydalıdır: tarix, saat, müddət, şiddət, qəbul edilən dərman və ağrını tetikləyə biləcək hallar.
Tez-tez verilən suallar
Hər şiddətli baş ağrısı təhlükəlidirmi?
Xeyr. Miqren hücumları çox şiddətli ola bilər və təhlükəli deyil. Lakin qəfil, «ildırım kimi» başlayan və həyatınızda olmamış şiddətdə ağrı təcili müayinə tələb edir.
Təzyiq baş ağrısı yaradırmı?
Baş ağrısı zamanı qan təzyiqini ölçmək faydalıdır, lakin ağrının səbəbini yalnız təzyiqlə izah etmək olmaz. Səbəbi həkim müayinə əsasında müəyyən edir.
Uşaqda baş ağrısı nə vaxt narahatlıq doğurmalıdır?
Ağrı getdikcə güclənirsə, yuxunu pozursa, qusma, hərarət, boyun sərtliyi və ya davranış dəyişikliyi ilə müşayiət olunursa, uşağı gecikmədən həkimə göstərin.
Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz yalnız həkim tərəfindən, şikayətlərin dinlənilməsi və müayinə əsasında qoyulur. Narahat edən əlamətləriniz varsa, Gəncə Beynəlxalq Xəstəxanasında nevroloq Uzm. Dr. Elvin Niftəliyevin qəbuluna yazılmaq üçün əlaqə səhifəsindən müraciət edə bilərsiniz.